Nowe podmioty, które mogą prowadzić działalność pożytku publicznego

Po wielu dyskusjach dopuszczono prowadzenie działalności pożytku publicznego przez spółki akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz kluby sportowe w formie spółek. Podmioty te mogą prowadzić działalność pożytku publicznego pod warunkiem, że nie działają w celu osiągnięcia zysku, obowiązkowo przeznaczają cały dochód na realizację celów statutowych oraz nie dokonują podziału zysku między swoich członków, udziałowców, akcjonariuszy i pracowników.

Oznacza to, że po spełnieniu warunków określonych w Ustawie podmioty te zostały zrównane z organizacjami pozarządowymi mimo, że nimi nie są.

Również spółdzielnie socjalne mogą prowadzić działalność pożytku publicznego. Nie mogą jednak nabywać statusu organizacji pożytku publicznego.

Sfera zadań publicznych stanowiących pożytek publiczny

Uporządkowana i rozszerzona została lista zadań, które zaliczane są do sfery pożytku publicznego. Obecnie lista ta składa się z 33 sfer pożytku publicznego. Dodane zostały między innymi:

– działalność wspomagająca rozwój techniki, wynalazczości i innowacyjności oraz rozpowszechnianie i wdrażanie nowych rozwiązań technicznych w praktyce gospodarczej;

– działalność na rzecz rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa, upowszechniania i ochrony praw dziecka;

– przeciwdziałanie uzależnieniom i patologiom społecznym.

Nowe formy współpracy z administracją publiczną

Nowelizacja Ustawy wprowadza nowe formy współpracy. Rozszerzony został katalog form współpracy w art. 5 ust 2 o: konsultowanie aktów prawnych z radami działalności pożytku publicznego, wykonanie inicjatywy lokalnej, umowy partnerstwa na podstawie Ustawy o prowadzeniu polityki rozwoju.

Ponadto artykuł 5 wskazuje, że administracja publiczna może współpracować poprzez tworzenie jednostek organizacyjnych, wspierających działalność organizacji pozarządowych w sferze zadań pożytku publicznego lub zlecić prowadzenie takiej instytucji organizacji pozarządowej.

Do Ustawy wprowadzono także wskazujący na formę współpracy zapis o możliwości udzielania pożyczek, gwarancji i poręczeń na mocy innych przepisów prawa (np. ustawy o finansach publicznych, ustawy o samorządzie gminnym).

Program współpracy

W noweli rozszerzono zapisy dotyczące programu współpracy. Dla jednostek samorządu terytorialnego nadal obowiązkowym będzie przyjmowanie rocznego programu współpracy.

Fakultatywną możliwością dla samorządów jest przyjmowanie wieloletniego programu współpracy – na okres do 5 lat. Ustawa wymaga konsultowania programu współpracy z organizacjami pozarządowymi, a także wskazuje obowiązkowe elementy takiego programu (m.in. cele, zasady współpracy, formy oraz przewidywane środki). Wprowadzono terminy przyjmowania programów: do 30 listopada roku poprzedzającego rok obowiązywania programu. Organy wykonawcze (prezydent, wójt, burmistrz) zostały zobowiązane do przedstawiania sprawozdania z wykonania programu organowi stanowiącemu (radzie) do 30 kwietnia roku następnego.

Organ administracji rządowej może przyjąć program współpracy obowiązujący od roku do 5 lat.

Działalność odpłatna pożytku publicznego i działalność gospodarcza

Odpowiadając na wiele postulatów organizacji pozarządowych, zmienione zostały sztywne zasady prowadzenia działalności odpłatnej. Organizacje nie będą musiały sporządzać kalkulacji bezpośrednich kosztów działalności. Nowela wprowadza zasadę, że przychód z działalności odpłatnej nie może przewyższać ogólnie kosztów tej działalności.

Dodatkowo podwyższono limit wynagrodzenia oraz zmieniono zasady jego naliczania. Obecnie w ramach działalności odpłatnej przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres trzech miesięcy nie będzie mogło przekraczać trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw za ostatni rok (w 2010 roku limit ten wynosi zatem niemal 11 tys. zł).

Zaostrzono natomiast konsekwencje przekroczenia wskazanych limitów. Jeżeli organ administracji publicznej w trakcie kontroli stwierdzi, że doszło do przekroczenia limitów (wyższych przychodów niż koszty, przekroczenia limitu wynagrodzeń) wzywa organizację, by w ciągu 30 dni zarejestrowała się jako przedsiębiorca. Jeżeli organizacja tego nie zrobi – wówczas organ ma obowiązek powiadomić właściwy sąd o fakcie prowadzenia działalności gospodarczej przez organizację.

Zmiana zasad otwartych konkursów ofert

W otwartych konkursach ofert nastąpiły istotne zmiany. Po pierwsze ogłoszenia konkursowe mogą wskazywać krótszy termin składania ofert – 21 dni. Ogłoszeń nie trzeba publikować w prasie (wystarczy tablica ogłoszeń, BIP oraz strona internetowa właściwego urzędu). Obowiązkowe jest powołanie komisji konkursowej, w której zasiadają przedstawiciele organizacji pozarządowych. Przy ocenianiu wniosków komisja ma obowiązek uwzględniać wkład rzeczowy organizacji, a także nieodpłatną pracę wolontariuszy oraz (to duża nowość) społeczną pracę członków stowarzyszenia.

Wprowadzone zostały także tzw. małe dotacje. Na wniosek organizacji pozarządowej organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego (prezydent, wójt, burmistrz) może przyznać dotację z pominięciem otwartego konkursu. Ograniczona została kwota jednorazowej dotacji przyznawanej na wniosek – do 10 tys. złotych, a także czas trwania takiego zadania – do 90 dni. Jedna organizacja w danym roku nie może otrzymać więcej niż 20 tys. złotych w uproszczonym trybie. Jednocześnie samorząd nie może rozdać w taki sposób więcej niż 20% wszystkich środków planowanych do wydatkowania w formie dotacji.

Zapisy dotyczące przeprowadzania otwartego konkursu ofert zostały wprowadzone także do szeregu innych ustaw: o pomocy społecznej, o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przeciwdziałania narkomanii oraz przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

Inicjatywa lokalna

Ustawa wprowadza nową formę współpracy mieszkańców z samorządem.. Mieszkańcy mogą samodzielnie lub za pośrednictwem organizacji podjąć inicjatywę lokalną. Wymienione zostały sfery w jakich można taką inicjatywę wykonać, to m.in.: budowa, rozbudowa lub remont dróg, kanalizacji, sieci wodociągowej stanowiącej własność JST; edukacja, oświata wychowanie; działalność w sferze kultury fizycznej i turystyki; ochrony przyrody.

Organ stanowiący JST (rada) jest zobowiązany uchwalić tryb i szczegółowe kryteria rozpatrywania wniosków o inicjatywę lokalną.

Mieszkańcy mogą wnieść do inicjatywy lokalnej pracę społeczną, świadczenia pieniężne lub rzeczy. Samorząd zaś – może udzielić wsparcia, w tym udostępnić rzeczy niezbędne do wykonania inicjatywy.

Zmiany w zakresie OPP

W przypadku organizacji pożytku publicznego wprowadzono ograniczenie dla nowych organizacji ubiegających się o status. Takie organizacje będą musiały wykazać, że prowadziły działalność pożytku publicznego nieprzerwanie przez dwa lata przed datą złożenia wniosku.

Wprowadzono także zaostrzenie dotyczące osób zarządzających OPP – nie mogą być one skazane prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego (wcześniej podobne ograniczenie występowało wyłącznie w odniesieniu do organu kontroli wewnętrznej).

Wprowadzono szereg sankcji za niewywiązywanie się z obowiązków – zarówno dla OPP, jak i osób zarządzających nimi. Za niezłożenie sprawozdania w terminie wskazanym w Ustawie organizacja straci możliwość pozyskiwania 1% za dany rok podatkowy.

Minister zabezpieczenia społecznego (obecnie Minister Pracy i Polityki Społecznej) może wystąpić do sądu o wykreślenie wpisu o statusie OPP w przypadku, gdy na wezwanie tego ministra organizacja nie złoży wyjaśnień w ciągu 30 dni m.in. w sytuacji:

– niezłożeni lub złożenia niepełnego sprawozdania lub budzącego wątpliwości;

–- nienadesłania sprawozdania ze zbiórki publicznej do właściwego organu;

– prowadzenia bez zezwolenia ZOZ-u, centrum integracji społecznej, domu pomocy społecznej itp.

Rady działalności pożytku publicznego

Na wniosek organizacji pozarządowych może zostać utworzona rada działalności pożytku publicznego – na poziomie gminy, powiatu lub województwa (wniosek składany jest do właściwego organu). Ustawa wymaga, aby wniosek o utworzenie rady na poziomie wojewódzkim złożyło 50 organizacji. Na poziomie powiatu i gminy ustawa nie określa wymaganej liczby wnioskujących organizacji.

Rady składają się z:

– wojewódzka: przedstawicieli organizacji, wojewody, marszałka oraz sejmiku wojewódzkiego;

– powiatowa: przedstawicieli organizacji, starosty oraz rady powiatu;

– gminna: przedstawicieli organizacji, wójta/burmistrza/prezydenta oraz rady gminy/miasta.

We wszystkich radach wprowadzono zasadę, która mówi, że przedstawiciele organizacji muszą stanowić co najmniej połowę jej składu.

Rady mają charakter opiniodawczo-doradczy. Ich kadencja trwa 2 lata.

Wejście w życie Ustawy

Niemal wszystkie przepisy Ustawy wchodzą w życie w 14 dni od momentu jej ogłoszenia. Dla konkursów ogłoszonych oraz zadań realizowanych przed wejściem w życie Ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Artykułem tym rozpoczynamy akcję informowania o zmianach i nowościach, jakie pojawiły się w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W portalu ngo.pl publikowany będzie cykl tekstów omawiających szczegółowo nowe przepisy, przygotowujemy broszurę o zmienionej ustawie, ruszają również szkolenia poświęcone temu tematowi, które organizują ośrodki sieci Splot. Zapraszamy do śledzenia portalu.